Wojna ta stanowiła niezwykłe historyczne doświadczenie nie tylko ze względu na wysokość strat poniesionych przez obie strony. Była to pierwsza wojna przemysłowa, w której o ostatecznym rezultacie decydowały w dużym stopniu potencjały i możliwości wytwórcze oraz zdolność gospodarcza do szybkiego zaspakajania potrzeb armii, niż liczebność wojska oraz waleczność żołnierzy czy dobre przygotowanie dowodzących nimi oficerów.

Można ją uznać także za wojnę pozycyjną. Ponieważ wiele jej bitew toczyło się w terenie ukształtowanym przez saperskie łopaty, a systemy transzei, rowów i krytych ziemianek były coraz bardziej rozbudowane.

Wojna secesyjna była pierwszą w historii wojną totalną. Generał Grant był zdecydowanym zwolennikiem wojny totalnej. Jak mówił: "Wojna jest straszna i tylko wtedy stanie się bardziej humanitarna, gdy zostanie szybko zakończona. Aby ten cel osiągnąć, trzeba ją uczynić jeszcze straszniejszą." (strategia "spalonej ziemi" realizowana przez generała W.T.Shermana).

W czasie wojny w działaniach bojowych po raz pierwszy na masowa skalę posługiwano się okrętem pancernym, balonem, miną, granatem a próbowano nawet wprowadzić łódź podwodną. Od tej pory zaczęto wprowadzać okręty pancerne do wyposażenia flot głównych potęg morskich.

Wojna secesyjna miała wiele cech typowych dla współczesnej wojny. Przerażała już sama skala konfliktu. Była to pierwsza wojna w dziejach, w której kluczową rolę odgrywała kolej, przewożąca żołnierzy, amunicję i zapasy. Telegraf polowy ułatwiał komunikację, a prasa i fotografie dokładnie relacjonowały przebieg działań. Wojska Unii tworzyły także duże obozy dla jeńców, a panujące tam warunki sanitarne powodowały dalsze ofiary.

Wojna została odarta z jej złudnego romantyzmu, kula karabinowa stworzyła transzeję i dół strzelecki, zabiła bagnet, uczyniła szablę bezużyteczną. W tym konflikcie kula karabinowa była panią pola bitwy.